Bắt đầu của Mùa Xuân, thường được gọi là Lập Xuân, giữ một vị trí đặc biệt trong văn hóa truyền thống Trung Hoa như là tiết khí đầu tiên trong số hai mươi bốn tiết khí — một hệ thống đã định hướng cuộc sống con người trong hàng ngàn năm. Tiết khí này biểu trưng cho sự kết thúc của cái lạnh giá buốt mùa đông và khởi đầu của sự ấm áp mùa xuân, đồng thời là biểu tượng mạnh mẽ của sự đổi mới và những khởi đầu mới đối với cộng đồng người Hoa trên khắp thế giới. Khác với các ngày cố định trên lịch, tiết khí này thay đổi nhẹ mỗi năm dựa trên quan sát thiên văn về vị trí của Mặt Trời so với đường xích đạo, từ đó gắn kết chặt chẽ với các chu kỳ tự nhiên mà người Trung Hoa cổ đại từng dựa vào để điều chỉnh đời sống hằng ngày và các hoạt động nông nghiệp. Ý nghĩa của nó vượt xa vai trò đơn thuần là một mốc đánh dấu theo mùa, mà ăn sâu vào các truyền thống văn hóa, phong tục xã hội và thậm chí cả thói quen sinh hoạt hằng ngày của những người tôn vinh lễ kỷ niệm lâu đời này, qua đó kết nối quá khứ với hiện tại bằng những nghi lễ và niềm tin chung.
Nguồn gốc của Tiết Lập Xuân bắt nguồn từ các xã hội cổ đại Trung Hoa, nơi nông nghiệp là nền tảng thiết yếu cho sự sinh tồn và đời sống con người gắn bó mật thiết với nhịp điệu tự nhiên. Các nhà thiên văn học và nông dân thời xưa đã cùng nhau theo dõi sát sao chuyển động của Mặt Trời, những thay đổi tinh tế trong các kiểu hình thời tiết cũng như chu kỳ sinh trưởng của thực vật để xây dựng nên hệ thống nhịp tiết (thập nhị tiết khí), giúp điều phối việc gieo trồng, thu hoạch và các hoạt động canh tác thiết yếu khác. Hệ thống này giúp cộng đồng thích nghi với những biến chuyển theo mùa, đảm bảo an ninh lương thực và nuôi dưỡng mối quan hệ hài hoà, bền vững với thiên nhiên. Qua nhiều thế kỷ, khi xã hội không ngừng phát triển, Lập Xuân đã chuyển mình từ một hướng dẫn nông nghiệp mang tính thực tiễn thành một lễ hội văn hoá được yêu mến, tích lũy ngày càng nhiều phong tục đa dạng phản ánh những giá trị cốt lõi như hy vọng, thịnh vượng và sự gắn kết sâu sắc với thế giới tự nhiên.
Thiên nhiên trải qua những biến đổi rõ rệt khi Tiết Lập Xuân đến, ngay cả ở những vùng vẫn còn giá lạnh của mùa đông và thỉnh thoảng vẫn có tuyết rơi. Những làn gió nhẹ nhàng, ấm áp dần thay thế cho những cơn gió bão mùa đông dữ dội, mang theo hơi ấm dịu nhẹ đánh thức sự sống đang ngủ yên dưới lớp đất và trong vỏ cây. Ánh sáng mặt trời trở nên dồi dào và mạnh hơn, làm tan lớp băng giá trên đồng ruộng, mái nhà và cành cây, đồng thời thúc đẩy cỏ mọc lên từ lòng đất với những chồi xanh mơn mởn. Những nụ hoa bé nhỏ hình thành trên cây và bụi rậm, ngày một phình to và hứa hẹn sẽ nở rộ rực rỡ trong vài tuần tới; đồng thời, các loài động vật ngủ đông—như gấu, nhím và rắn—bắt đầu tỉnh dậy sau giấc ngủ dài để tìm kiếm thức ăn và bạn đời. Các con suối và sông, từng đóng băng cứng, giờ đây bắt đầu chảy trở lại, dòng nước mang theo chất dinh dưỡng đến nuôi dưỡng đất đai và hỗ trợ sự phát triển mới. Những thay đổi này không chỉ thể hiện ở khía cạnh thị giác; chúng còn báo hiệu một sự chuyển dịch sâu sắc trong năng lượng tự nhiên—điều mà con người đã học cách quan sát, tôn trọng và kỷ niệm suốt hàng ngàn năm qua.
Các phong tục dân gian liên quan đến Lập Xuân rất đa dạng và khác biệt tùy theo từng vùng miền ở Trung Quốc, nhưng tất cả đều chia sẻ chủ đề chung là đón chào sự sống mới và cầu mong may mắn cho năm tới. Một phong tục phổ biến rộng rãi là 'Cắn Xuân', trong đó người ta ăn những loại thực phẩm đặc trưng theo mùa nhằm 'cắn vào' sức sống của mùa xuân và hấp thu nguồn năng lượng tươi mới của nó. Các lựa chọn phổ biến bao gồm củ cải giòn, bánh tráng mùa xuân mềm mỏng, nem rán mùa xuân vàng óng và nhiều loại rau tươi được thu hoạch sớm trong mùa. Củ cải, thường được ăn sống, có vị giòn và hơi cay, được cho là giúp thanh lọc cơ thể khỏi năng lượng trì trệ tích tụ suốt mùa đông dài và tăng cường sức khỏe tổng thể. Bánh tráng mùa xuân mỏng và mềm được cuốn cùng các loại rau xanh tươi, đậu hũ, dưa chua hoặc những miếng thịt nhỏ, biểu tượng cho việc quy tụ sự tươi mát và phong phú của mùa xuân. Nem rán, được chiên vàng giòn, tượng trưng cho sự thịnh vượng và ấm áp, bởi hình dáng hình trụ của chúng gợi nhớ đến những cuộn tiền – biểu tượng của giàu sang trong văn hóa truyền thống Trung Hoa. Những món ăn này không chỉ ngon miệng mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, kết nối con người với mùa tiết và di sản tổ tiên của họ.
Một truyền thống biểu tượng khác là Lễ Đánh Bò Xuân, bắt nguồn từ các cộng đồng nông nghiệp miền quê và đến nay vẫn rất phổ biến ở một số vùng nông thôn cũng như các lễ hội văn hóa. Những nghệ nhân lành nghề tạo ra những tượng bò sống động bằng các vật liệu như đất sét, giấy màu hoặc rơm, sau đó trang trí chúng bằng những dải ruy-băng sặc sỡ, hoa giấy và các biểu tượng tượng trưng cho mùa màng bội thu—chẳng hạn như ngũ cốc hoặc trái cây. Vào ngày Lập Xuân, các lãnh đạo địa phương hoặc những bậc cao niên được kính trọng chủ trì nghi lễ công cộng, trong đó họ nhẹ nhàng đánh vào tượng bò bằng những chiếc roi liễu mềm, đồng thời đọc những lời cầu nguyện truyền thống nhằm mong cầu mùa màng bội thu, gia súc khỏe mạnh và một năm an lành, thịnh vượng. Nghi lễ này thể hiện sự tôn vinh vai trò thiết yếu của gia súc trong canh tác truyền thống, bởi chúng từng đóng vai trò không thể thiếu trong việc cày ruộng, kéo xe và hỗ trợ chung cho năng suất nông nghiệp. Ngoài ý nghĩa tri ân thực tiễn, Lễ Đánh Bò Xuân còn tượng trưng cho sự thức dậy của mặt đất sau giấc ngủ dài mùa đông, khơi dậy tinh thần hăng hái và niềm hy vọng cho người nông dân bước vào mùa gieo trồng mới.
Đón Xuân là một truyền thống quý báu khác có nguồn gốc từ thời kỳ phong kiến, khi đây là một nghi lễ nhà nước hoành tráng trước khi lan rộng xuống tầng lớp nhân dân. Ở Trung Hoa cổ đại, các hoàng đế tổ chức những nghi thức long trọng để tế Thần Xuân, mặc áo choàng xanh tươi sáng nhằm biểu tượng cho sự trở lại của mùa xuân và dẫn đầu các quan viên triều đình thực hiện những lời cầu nguyện trang nghiêm vì sự thịnh vượng của quốc gia, mùa màng bội thu và phúc lợi của nhân dân. Nhân dân thường áp dụng phiên bản giản dị hơn nhưng sôi động hơn của nghi lễ này: mặc quần áo rực rỡ sắc màu, trang trí nhà cửa bằng hoa tươi và cành liễu mềm mại, rồi cùng nhau đi dạo qua các làng mạc hoặc thị trấn để reo vang những lời chúc mừng rộn ràng: “Xuân đã đến!”. Trẻ em thường tích cực tham gia hoạt động thả diều, bởi gió xuân nhẹ nhàng và ổn định — điều kiện lý tưởng cho trò chơi vui vẻ này. Diều có nhiều hình dáng và kích cỡ khác nhau, như chim én, rồng, bướm hay hoa, mỗi loại đều mang theo ước nguyện của gia đình về may mắn, hạnh phúc và sức khỏe. Một số người còn viết những điều ước sâu kín nhất lên diều trước khi thả, tin rằng nếu diều bay cao và dây đứt, ước nguyện ấy sẽ được đưa lên tận thiên giới và được đáp ứng.
Các cộng đồng người Hoa ở nước ngoài đã cẩn trọng gìn giữ và sáng tạo điều chỉnh các phong tục đón Tết Nguyên Đán (Lập Xuân), kết hợp hài hòa với văn hóa địa phương để tạo nên những lễ hội độc đáo, sôi động nhằm tôn vinh cội nguồn của họ. Tại những quốc gia có đông người Hoa sinh sống như Hoa Kỳ, Canada, Singapore và Malaysia, người dân thường tụ họp tại các trung tâm cộng đồng, công viên hoặc trong nhà để tổ chức tiệc 'Cắn Xuân', tổ chức nghi lễ 'Đánh trâu Xuân' được giản lược và cùng nhau thả diều. Nhiều gia đình dành hàng ngày để nấu các món ăn truyền thống, chia sẻ những câu chuyện về cội nguồn và dạy thế hệ trẻ hiểu về lịch sử cũng như ý nghĩa đặc biệt của tiết khí này. Những lễ kỷ niệm này không chỉ giúp duy trì sống động các truyền thống văn hóa mà còn củng cố thêm tình đoàn kết trong cộng đồng người Hoa ở nước ngoài, hỗ trợ mọi người giữ vững mối liên kết sâu sắc với quê hương tổ tiên. Đồng thời, đây cũng là cửa sổ để các cộng đồng phi Hoa tìm hiểu về những nét phong phú trong văn hóa Trung Hoa, từ đó thúc đẩy sự thấu hiểu, tôn trọng và trân quý giữa các nền văn hóa.
Mùa Xuân bắt đầu cũng gây ảnh hưởng đáng kể đến đời sống hằng ngày và thói quen của những người quan sát nó, hướng dẫn họ sống hài hòa với sự thay đổi theo mùa. Nhiều người tuân theo các phương pháp chăm sóc sức khỏe truyền thống được lưu truyền qua nhiều thế hệ nhằm thích nghi với năng lượng dâng lên của mùa xuân, tập trung vào chế độ ăn nhẹ nhàng nhưng giàu dinh dưỡng, phù hợp với nhu cầu cơ thể trong giai đoạn chuyển tiếp này. Họ tăng cường tiêu thụ rau củ và trái cây tươi chín vào đầu mùa xuân, tránh các thực phẩm nặng và nhiều dầu mỡ làm chậm tiêu hóa, đồng thời uống trà thảo mộc—như trà cúc hoa hoặc trà bạc hà—để hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường hệ miễn dịch. Các hoạt động ngoài trời ngày càng phổ biến, khi mọi người tận dụng tối đa thời tiết ấm áp hơn để đi bộ đường dài, dạo bộ, làm vườn, chơi thể thao hoặc đơn giản là ngồi thư giãn trong công viên và thưởng thức không khí trong lành. Sự thay đổi lối sống này phản ánh niềm tin cổ xưa của người Trung Hoa về việc sống hài hòa với thiên nhiên, trong đó những biến đổi theo mùa định hướng cho các lựa chọn nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe thể chất cũng như tinh thần.
Ảnh hưởng văn hóa của Tiết Lập Xuân vượt xa các nghi lễ và thói quen hằng ngày, lan rộng sang lĩnh vực văn học, nghệ thuật và phương tiện truyền thông hiện đại. Các nhà thơ và nhà văn cổ đại thường đề cập đến tiết khí này trong tác phẩm của mình, sáng tác những bài thơ và tùy bút miêu tả vẻ đẹp của mùa xuân cũng như những cảm xúc về sự đổi mới, hy vọng và khởi đầu mới mẻ. Những tác phẩm văn học này ghi dấu những cảm xúc phổ quát mang tính lạc quan, nhấn mạnh rằng ngay cả sau mùa đông giá lạnh và u ám nhất, mùa xuân vẫn luôn trở lại để mang theo sự sống mới. Trong suốt chiều dài lịch sử, các nghệ sĩ đã sáng tạo nên những bức tranh, tác phẩm thư pháp và đồ thủ công lấy cảm hứng từ khung cảnh mùa xuân, sử dụng màu sắc rực rỡ, sinh động cùng hình ảnh đầy sức sống để thể hiện sức bật và vẻ đẹp đặc trưng của mùa này. Ở thời hiện đại, các cơ quan truyền thông và nền tảng mạng xã hội đăng tải những câu chuyện về các phong tục đón Tiết Lập Xuân, các công thức ẩm thực, lời khuyên về sức khỏe và các hoạt động kỷ niệm, góp phần nâng cao nhận thức và duy trì những truyền thống quý báu này trong giới trẻ—thế hệ có thể đang ngày càng xa rời hơn với gốc rễ nông nghiệp.
Ngày nay, Lập Xuân vẫn giữ vai trò hết sức quan trọng trong xã hội hiện đại, ngay cả khi lối sống ngày càng đô thị hóa và xa rời nền nông nghiệp truyền thống. Đây là lời nhắc nhở mạnh mẽ về tầm quan trọng của việc tôn trọng các chu kỳ tự nhiên và duy trì kết nối với di sản văn hóa trong một thế giới vận hành với nhịp độ nhanh chóng. Đối với nhiều người, đây là khoảng thời gian đặc biệt để đặt ra những mục tiêu mới, buông bỏ những khó khăn hoặc nuối tiếc từ quá khứ và đón nhận những cơ hội mới—phản ánh đúng tinh thần vốn có của mùa xuân: sự đổi mới và phát triển. Các hoạt động kỷ niệm có thể đơn giản và mang tính thân mật hơn so với thời cổ đại, nhưng những ý nghĩa cốt lõi như hy vọng, thịnh vượng và gắn bó với thiên nhiên vẫn không thay đổi. Dù thông qua việc thưởng thức các món ăn truyền thống của Lập Xuân, tham gia các nghi lễ cộng đồng, thả diều hay đơn giản là tận hưởng vẻ đẹp của mùa xuân khi vừa chớm đến, người dân khắp nơi trên thế giới vẫn tiếp tục tôn vinh tiết khí bất hủ này cùng di sản văn hóa phong phú của nó.
Lập Xuân không chỉ đơn thuần là một mốc đánh dấu thời tiết; đây là di sản văn hóa sống, kết nối quá khứ với hiện tại, gắn kết cộng đồng và ca ngợi sức sống bền bỉ. Những phong tục liên quan, bắt rễ sâu trong trí tuệ cổ xưa và tinh thần tôn trọng thiên nhiên, vẫn tiếp tục mang lại niềm vui, ý nghĩa và cảm giác thuộc về cho người dân ở mọi lứa tuổi. Khi thế giới ngày càng gắn kết hơn, tiết khí này còn đóng vai trò như một nhịp cầu giữa các nền văn hóa khác nhau, tạo điều kiện để mọi người chia sẻ, học hỏi lẫn nhau và trân trọng những truyền thống đa dạng. Đối với cộng đồng người Hoa trên toàn thế giới, Lập Xuân không chỉ là lễ kỷ niệm sự khởi đầu của mùa mới; mà còn là dịp để ăn mừng bản sắc dân tộc, di sản tổ tiên và niềm hy vọng trường tồn về một tương lai tươi sáng hơn—một tương lai vừa ghi nhận quá khứ, vừa mở ra khả năng cho những khởi đầu mới.
×
